خانه / جاذبه های گردشگری اصفهان / معماری عجیب حمام علی آقا
معماری عجیب حمام علی آقا
معماری عجیب حمام علی آقا

معماری عجیب حمام علی آقا

مجموعه قدیمی علی قلی آقا از اثرات هنری معماری و شهر سازی دوران پر عظمت صفویه است که در محله بید آباد اصفهان واقع گردیده و شامل تیمچه و چهار سوق، مسجد، مکتب خانه، حمام، زور خانه و کاروانسرا و دکاکین کسبه نوع به نوع و همگون بوده که مع التاسف و خوشبختانه به مرور زمان قسمت هایی از این كلكسیون كارشكنی و بجای آن بناهای جدید ایجاد گردیده است. در ادامه در مطلب جاذیه های گردشگری اصفهان در مورد معماری عجیب حمام علی آقا بیشتر می گوییم.

معماری عجیب حمام علی آقا

حمام علیقلی آقا اصفهان به دستگاه علیقلی آقا از درباریان دو خسرو صفوی، شاه سلیمان و شاه امپراطور حسین صفوی در كلكسیون ‌ای که خود، بانی آن بوده، به سال ۱۱۲۵ هجری قمری آفریننده شده است. این حمام از نوع معماری سبک اصفهان در اواخر عصر صفوی است. بنای حمام شامل دو حمام بزرگ و کوچک و فضای چال حوض است. هر یک از این دو حمام از دو بخش اصلی سربینه و گرم خانه تشکیل گمشده است، به طوری که در آن دوره مردان و زنان به صورت علی حده می ‌توانستند از آن استعمال نمایند.

استفاده از حمام برای همه مردم آزاد بوده و از سحرگاه تا نیم روز مردها و از ظهر تا غروب زنان گرمابه رفتن می کردند. مسلماً در بعضی دوره ها مانند دوره قاجار، ثروتمندان و كسان با نفوذ ساعاتی گرمابه را قرق یا كرایه ربح می کردند و اجازت ورود را تا زمانیکه خود مشغول استحمام بودند به مردم عادی نمی دادند.

مخزن حمام از حریق چوب و زغال گرم می شد و حتی دود حاصل از آن را به داخل لوله هایی که در کف وجود دارد هدایت می کردند تا برای میكرب زدایی و گرم کردن سایر قسمت ها نیز مورد مصرف قرار بگیرد، بدین نظم از کمترین انرژی موجود، به بلوز بی آستین وجه استفاده می کردند.

در چند جای حمام در کنار بركه ها، سنگ های یک تکه و سفید رنگی به پیمانه یک متر دیده می شود که سطح آنها آجدار و دارای تحدب بلندی امتیاز های ملایمی است. تعجب نکنید اگر بگوئیم که از این سنگها برای مشت ومال دادن استفاده می کردند. این سنگها قرین تکیه گاه صندلی و عمود بر برم ها نگارگری برنامه ریزی شده اند و از حفره بالای آنها آب گرم  بر سطح آجدار جاری می شد ونقش یک ماساژور را بازی می کردند.

آب به خاطر تفارق سطح میان مخزن ها انباره ها و حوض ها و فواره ها، به گردش در می آمده و برای به تداول انداختن آب، لوله ها را شیب دار نقشه كشی کرده اند. یکی از مواردی که خلال ملاقات حمام توجه شما را به خود جلب خواهد کرد وجود پیمانه زیادی  فواره ها و جوی های آب است که تقریبا همه جا دیده می شوند. این فواره ها باعث م یشوند تا صدای مطبوع آب در فضای بسته حمام بپیچد و در همه جا به گوش برسد تا کسانی که برای گرمابه رفتن به حمام آمده اند، ساعتی به آسایش برسند و خاطر از استراحت های هرروز بشویند.

معماری عجیب حمام علی آقا

یکی از نکات جالب این گرمابه، روش نوردهی آن است. شعشعه از پنجره هایی تأمین می شود که بر روی سقف گنبدی شکل حمام تعبیه گردیده، دراین دریچه ها شیشه های محدبی و عدسی شکل وجود دارد. خاصیت محدبی این شیشه ها جمع بر نهی و امر از افنا انرژی، باعث شکست نور شده و تاب را پخش می کند. در واقع مهندسان  و معماران بنا از تصنیف ذره بین، برعکس استعمال مثال و براحتی فضای داخل حمام را روشن کرده اند. اثر جالب دیگر اینکه شیشه ها از یک طرف نور را عبور می دهند و کسی که در پشت بام باشد نمیتواند داخل حمام را ببیند.

ورودی حمام بزرگ یک فضای هشت ضلعی بوده که به هشتی نامدار است و پس از عبور از دو راهروی عمود بر هم به بینه (رخت کن) متصل می گردد بینه یک هشت ضلعی کامل بزرگ است. پوشش طاق و گنبد آن بر روی هشت ستون سنگی قرار رنجیده است. برای تأمین روشنائی بینه نورگیرهای شیشه داری بنام جام گاه در سقف تجهیز گردیده است. ازاره های بینه به گزند تفرق ۱۴۰ سانتیمتردارای کاشیکاری هفت رنگ با نقوش گل و بوته و برگ و اسلیمی بوده و قسمت بالایی تزئینات آهک بری سیه فام به قاعده مشکی بی پایه به حال صفویه ونقاشی با موضوعات مختلف بی اساس به عهد احوال قاجار است. سربینه با زیرگذر موربی به گرمخانه متصل می گردد.

در ضلع دیگر این سمج لنگ شوی خانه و سرویس بهداشتی قرار غمناك است. گرمخانه حمام فضای تقریبا مربع شکلی است که بر روی هشت ستون سنگی و دیوارهای جانبی قرارگرفته، کف گرمخانه با سنگ های پسند ازجنس مرمر پوشیده شده است که زنبورک هایی در زیرداشته، از طریق تون هوای گرم به داخل زنبورک وارد شده و باعث گرم شدن کف می گردیده است. دور تا دور گردوخاك خراب گرم خانه تا رفعت ۱۴۶ سانتیمتر با تزئینات کاشیکاری با نقوش گل و مرغ و اسلیمی مزین شده است. خزانه حمام در کنار گرمخانه قرار غمناك و از طریق پله هایی کوتاه بدان می رسند. در طرفین بیت المال نیز دو محل تطهیر ناب مدل سازی شده که به شاه نشین بنام است. در ضلع جنوبی گرمخانه بنیان چهارحوض و در دوجانب آن نیم هشتی های گاز پینه (شاه نشین های غربی و شرقی) قرار دارد.

معماری عجیب حمام علی آقا

بعدها تقریبی آبگیر ۵*۱۳ متر با عمق ۲۵/۱ است. کف صحن باسنگ فرش شده و ازاره تباهی آن تا فراز ۱۶۸ سانتیمتر دارای کاشیکاری هفت رنگ با طرح هایی نظیر درخت سرو و شکوفه، ترکیب بندی هایی با نقوش درختان میوه و گل و بوته و اسلیمی است. بر روی یکی از جرزهای مشرف به گرمخانه یک تخته سیاه انگش تنما کاشی نقش مردی برپا با لباس و طیلسان و عصا بدست مربوط به روزگار صفویه که احتمالا تصویربانی حمام یعنی علی قلی آقا می باشد را نشان می دهد.

حمام کوچک استخوان بندی معماری مانسته حمام بزرگ دارد. با این دعوا که در نمونه و غیراستاندارد کوچکتری اجرا گردیده است. آب مورد كاربرد در حمام از چاه گاو تأمین می شده که بوسیله گاو در فضایی به نام گاورو واقع در ضلع غربی بنا خارج کشیده و به مخزنی واقع در پشت بام محول داده می شد و از آنجا با تنبوشه های خزف به خزانه ها و آب نماها و چهارحوض ارشاد می گردید. ازدیگر بخشهای حمام قاعده گرمایش آن شامل تون (آتشدان)، انبار سوخت، تیان (ظرف اختصاصاختصاصی گرم کردن آب) و چاله جمع آوری خاکستر می باشد که در ضلع غربی بنا واقع شده و نیز دودکش ها و کانال های احاله گرما به زیر حمام است.

قاعده دفع چاه به روش منجلاب و دریاچه بوده. بدین ترتیب که چه از طریق کف شوی های دو محل گرمخانه و بینه به کانالی ارشاد گردیده و نهایت در فضا صولت در پشت حمام پادرهوا شده در آن محل پس از خشک شدن به خارج شهر حمل می گردید.این بنا با وسعت ۹۸۳ مترمربع اکنون به عنوان موزه مزدم شناسی در معرض دید عموم گردشگران قرار ملول است.

مطلب پیشنهادی

غذاهای محلی محبوب شهر اصفهان

غذاهای محلی محبوب شهر اصفهان

سفر اول لذت بخش است؛ پس ازآن که به ملاقات بناهای باستانی مربوط به تاریخ …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *